Skip to content
sof foyda nimadan shakllanishini;qaysi ko‘rsatkichlar dorixona natijasiga ta’sir qilishini;qaysi ish jarayonlari bu ko‘rsatkichlarni o‘zgartirishini;FOM dasturlari bu jarayonlarda qanday yordam berishini;dorixonada qaysi joydan yaxshilashni boshlash kerakligini.
assortiment noto‘g‘ri bo‘lsa, kerakli tovar tugab qoladi yoki pul sekin sotiladigan qoldiqda “muzlab” qoladi;qoldiq noto‘g‘ri yuritilsa, xarid va hisobotlar xato bo‘ladi;narx va chegirma nazorat qilinmasa, savdo bor bo‘lsa ham foyda past bo‘lishi mumkin;xizmat sifati past bo‘lsa, xaridor qaytib kelmasligi mumkin;xodimlar motivatsiyasi noto‘g‘ri bo‘lsa, savdo, xizmat va xarajatlar nazoratdan chiqadi.
assortiment va xarid;qoldiq va hisob yuritish;narx va marjinallik;sotuv va xizmat;xodimlar va motivatsiya.
sotuv va xizmat — cheklar soni, o‘rtacha chek va chek to‘ldirilishiga ta’sir qiladi;narx va marjinallik — o‘rtacha ustama, chegirma va yalpi foydaga ta’sir qiladi;assortiment va xarid — tovar aylanmasi va likvid bo‘lmagan qoldiqqa ta’sir qiladi;xodimlar va motivatsiya — savdo natijasi, xizmat sifati va mehnat haqi xarajatlariga ta’sir qiladi.
Yalpi foydani oshirishUmumiy xarajatlarni nazorat qilish
qoldiq yuritiladi;kirim qilinadi;dori kartochkalari tartiblanadi;narx ma’lumotlari ko‘riladi;assortiment va qoldiq boshqariladi;inventarizatsiya va hisob jarayonlariga asos yaratiladi.
savdo rasmiylashtiriladi;chek chiqariladi;to‘lov turi tanlanadi;markirovka bilan ishlanadi;xodim bo‘yicha savdo ko‘riladi;qaytarish va bekor qilishlar nazorat qilinadi.
yetkazib beruvchilar narxlari solishtiriladi;prays-listlar ko‘riladi;xarid uchun ro‘yxat shakllantiriladi;dorixona ehtiyoji hisoblanadi;kerakli tovarni qaysi yetkazib beruvchidan olish foydaliroq ekani ko‘riladi.
savdo ko‘riladi;qoldiq tahlil qilinadi;o‘rtacha chek va cheklar soni kuzatiladi;sekin sotiladigan tovarlar aniqlanadi;xodimlar natijasi ko‘riladi;rahbar qaysi jarayonda muammo borligini tushunishi mumkin.
xaridor dori vositasini qidiradi;dorixonada bor-yo‘qligini ko‘radi;narxni ko‘radi;dorixona manzilini topadi;dorixonaga kelish qarorini qabul qiladi.
fokus dori vositalari bo‘yicha reja ko‘riladi;farmkompaniya bilan kelishilgan shartlar hisobga olinadi;ribeyt yoki retro-bonus imkoniyati baholanadi;ayrim tovarlar bo‘yicha qo‘shimcha tijorat foydasi ko‘riladi;assortiment, xarid va savdo qarorlarida tijorat ustuvorliklari hisobga olinadi.
Avval sof foyda holatini ko‘radi.Keyin yalpi foyda va umumiy xarajatlarni ajratib tahlil qiladi.Yalpi foyda past bo‘lsa, tovar aylanmasi, o‘rtacha chek, cheklar soni, ustama va chegirmalarni ko‘radi.Xarajatlar yuqori bo‘lsa, mehnat haqi, ijara, marketing, logistika va boshqa xarajatlarni ko‘radi.Muammo qaysi ko‘rsatkichda ekanini aniqlaydi.Shu ko‘rsatkichga ta’sir qiladigan jarayonni tanlaydi.Keyin aniq ishni boshlaydi: assortiment, qoldiq, narx, xizmat yoki xodimlar bo‘yicha.
qaysi ko‘rsatkich muammo;bu ko‘rsatkich qaysi jarayonga bog‘liq;qaysi FOM dasturi bu jarayonni ko‘rishga yoki boshqarishga yordam beradi;qaysi aniq harakatni birinchi qilish kerak.
Bu sahifa nima uchun kerak?
Bu sahifa dorixona egasi yoki rahbariga dorixona foydasi qanday shakllanishini tushunishga yordam beradi.
Dorixona foydasi faqat “ko‘proq sotish” bilan oshmaydi. Foydaga assortiment, xarid, qoldiq, narx, chegirma, xodimlar, xizmat sifati va xarajatlar birgalikda ta’sir qiladi.
Shuning uchun dorixonani samarali boshqarish uchun faqat sezgi bilan emas, raqamlar va jarayonlar orqali qaror qabul qilish kerak.
Bu sahifada siz quyidagilarni ko‘rasiz:
Bu sahifa to‘liq buxgalteriya yoki moliyaviy hisobot emas. Bu — dorixona egasi uchun boshqaruv xaritasi.
Asosiy fikr
Dorixona foydasi kundalik ish jarayonlari orqali shakllanadi.
Oddiy zanjir quyidagicha:
Jarayonlar → ko‘rsatkichlar → yalpi foyda / xarajatlar → sof foyda
Ya’ni foydani oshirish uchun faqat yakuniy raqamga qarash yetarli emas. Avval qaysi jarayon qaysi ko‘rsatkichga ta’sir qilayotganini tushunish kerak.
Masalan:
1. Foyda ko‘rsatkichlari va dorixona jarayonlari o‘rtasidagi aloqa
Dorixona foydasi, ko‘rsatkichlar va jarayonlar aloqasi sxemasi
Ushbu sxema dorixonada sof foyda qanday shakllanishini ko‘rsatadi.
Sxemani pastdan yuqoriga qarab o‘qish kerak.
1. Pastda — jarayonlar
Eng pastda dorixonada har kuni bajariladigan asosiy ish jarayonlari joylashgan:
Aynan shu jarayonlar ko‘rsatkichlarni o‘zgartiradi.
2. O‘rtada — ko‘rsatkichlar
Jarayonlar dorixona ko‘rsatkichlariga ta’sir qiladi.
Masalan:
3. Yuqorida — sof foyda
Ko‘rsatkichlar yig‘ilib, yakunda dorixonaning sof foydasini shakllantiradi.
Oddiy formula:
Sof foyda = Yalpi foyda – Umumiy xarajatlar
Demak, foydani oshirishning ikki asosiy yo‘li bor:
Muhim: “foydani oshirish kerak” degan gapning o‘zi yetarli emas. Rahbar avval foyda qaysi sabab bilan pastligini tushunishi kerak.
2. Dorixona asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlar lug‘ati
Bu jadval dorixona rahbari uchun asosiy ko‘rsatkichlarni tushuntiradi.
Jadvaldan foydalanishda eng muhim savol:
Bu ko‘rsatkich dorixona natijasi haqida nimani ko‘rsatadi va rahbar undan qanday qaror chiqarishi mumkin?
Ko‘rsatkich
Qisqa belgisi
O‘lchov birligi
Hisoblash / manba
Oddiy ta’rif
Rahbar uchun ma’nosi
Sof foyda
SF
UZS / davr
SF = Yalpi foyda – Umumiy xarajatlar
Barcha xarajatlar chiqarilgandan keyin dorixonada qoladigan yakuniy foyda.
Dorixona real qancha pul ishlayotganini ko‘rsatadi. Asosiy yakuniy ko‘rsatkich.
Yalpi foyda
YF
UZS / davr
YF = Tovar aylanmasi – Sotilgan tovar tannarxi
Tovar sotilgandan keyin dorixonada qoladigan asosiy daromad.
Ijara, ish haqi, soliqlar va boshqa xarajatlarni qoplash uchun asosiy manba.
Umumiy xarajatlar
UX
UZS / davr
UX = MHTF + Ijara + Soliqlar + Marketing + Logistika + IT + boshqa xarajatlar
Dorixonaning tovar tannarxidan tashqari barcha operatsion va ma’muriy xarajatlari.
Xarajatlar nazoratdan chiqsa, yalpi foyda yaxshi bo‘lsa ham sof foyda past bo‘lishi mumkin.
Tovar aylanmasi
TA
UZS / davr
Dasturdan / hisobotdan olinadi
Ma’lum davr ichida dorixona qancha summaga savdo qilganini ko‘rsatadi.
Savdo hajmini ko‘rsatadi, lekin foyda haqida to‘liq javob bermaydi. Uni marja va xarajatlar bilan birga ko‘rish kerak.
Tovar aylanmasidagi yalpi foyda ulushi
%YF/TA
Foiz
%YF/TA = (YF / TA) × 100%
Tovar aylanmasining qancha qismi yalpi foyda sifatida qolishini ko‘rsatadi.
Dorixona savdodan qancha real daromad olayotganini tushunishga yordam beradi.
O‘rtacha ustama
%Ustama
Foiz
%Ustama = (YF / Sotilgan tovar tannarxi) × 100%
Dorixona sotilgan tovarlar ustidan o‘rtacha qancha ustama olayotganini ko‘rsatadi.
Narx siyosati va marjinallik to‘g‘ri boshqarilayotganini ko‘rsatadi.
Sotilgan birliklar / o‘ramlar soni
SB
Dona / o‘ram
Dasturdan / hisobotdan olinadi
Ma’lum davr ichida sotilgan tovar birliklari yoki o‘ramlar soni.
Savdo hajmini miqdor bo‘yicha ko‘rsatadi. O‘rtacha chek va chek to‘ldirilishini tahlil qilishda kerak.
Cheklar soni
ChS
Dona
Dasturdan / hisobotdan olinadi
Ma’lum davr ichida rasmiylashtirilgan cheklar soni.
Xaridlar sonini ko‘rsatadi. Bu noyob xaridorlar soni bilan bir xil emas.
O‘rtacha chek
O‘r.chek
UZS
O‘r.chek = TA / Cheklar soni
Bitta chek o‘rtacha qancha summaga yopilayotganini ko‘rsatadi.
O‘rtacha chek past bo‘lsa, xizmat, tavsiya, qo‘shimcha savdo va assortimentni tekshirish kerak.
Chek to‘ldirilishi
ChT
Dona
ChT = Sotilgan birliklar soni / Cheklar soni
Bitta chekda o‘rtacha nechta tovar borligini ko‘rsatadi.
Chekda tovarlar soni kam bo‘lsa, doprodaja, vitrina, farmatsevt tavsiyasi va assortiment bilan ishlash kerak.
Chegirma summasi
∑Chegirma
UZS / davr
Dasturdan / hisobotdan olinadi
Xaridorlarga berilgan barcha chegirmalar summasi.
Chegirmalar ko‘p bo‘lsa, savdo oshsa ham foyda kamayishi mumkin.
Yalpi foydadagi chegirma ulushi
%Chegirma/YF
Foiz
%Chegirma/YF = (∑Chegirma / YF) × 100%
Yalpi foydaning qancha qismi chegirmalarga ketayotganini ko‘rsatadi.
Chegirma dasturlari dorixonaga foyda beryaptimi yoki foydani kamaytiryaptimi — shuni baholashga yordam beradi.
Tovar aylanmasidagi chegirma ulushi
%Chegirma/TA
Foiz
%Chegirma/TA = (∑Chegirma / TA) × 100%
Tovar aylanmasining qancha qismi chegirma sifatida berilganini ko‘rsatadi.
Narx va chegirma siyosati qanchalik agressiv ekanini ko‘rsatadi.
Chegirmali cheklar ulushi
%Chegirmali chek
Foiz
%Chegirmali chek = Chegirmali cheklar soni / Cheklar soni × 100%
Cheklardan qancha qismi chegirma bilan yopilganini ko‘rsatadi.
Chegirmali cheklar juda ko‘p bo‘lsa, dorixona xaridorni chegirmaga o‘rgatib qo‘yishi mumkin.
Likvid bo‘lmagan qoldiq summasi
∑Likvidmas
UZS
Dastur mezon bo‘yicha hisoblaydi. Masalan: 90 kundan ortiq harakatsiz tovarlar summasi
Sekin sotilayotgan yoki umuman harakat qilmayotgan tovarlarda qancha pul turib qolganini ko‘rsatadi.
Pul qaysi tovarlarda “muzlab” qolganini ko‘rsatadi. Assortiment va xaridni qayta ko‘rib chiqish kerak bo‘ladi.
Tovar aylanmasiga nisbatan likvid bo‘lmagan qoldiq ulushi
%Likvidmas/TA
Foiz
%Likvidmas/TA = (∑Likvidmas / TA) × 100%
Likvid bo‘lmagan qoldiq summasining tovar aylanmasiga nisbati.
Assortiment va xarid sifati qanchalik yaxshi boshqarilayotganini ko‘rsatadi.
Mehnatga haq to‘lash fondi
MHTF
UZS / davr
Dasturdan / buxgalteriya hisobidan olinadi
Xodimlarga oid barcha xarajatlar: oylik, bonus, mukofot, soliqlar va ajratmalar.
Xodimlar xarajati dorixona natijasiga mos keladimi yoki yo‘qmi — shuni baholashga yordam beradi.
Bu ko‘rsatkichlar alohida-alohida emas, bir-biri bilan bog‘liq holda ko‘rilishi kerak.
Masalan, tovar aylanmasi oshgani yaxshi ko‘rinishi mumkin. Lekin agar chegirmalar ko‘p bo‘lsa, o‘rtacha ustama past bo‘lsa yoki xarajatlar oshib ketgan bo‘lsa, sof foyda baribir past bo‘lishi mumkin.
3. Dorixona jarayonlari va FOM dasturlari o‘rtasidagi aloqa
Dorixona jarayonlari va FOM dasturlari o‘rtasidagi aloqa sxemasi
Ushbu diagramma FOM dasturlari dorixona jarayonlarida qayerda yordam berishini ko‘rsatadi.
FOM dasturlari foydani o‘zidan-o‘zi oshirmaydi. Ular rahbar va xodimlarga ma’lumotni ko‘rish, jarayonni yuritish va xatolarni kamaytirishga yordam beradi.
F-Apteka
F-Apteka dorixonadagi tovar, qoldiq, kirim, narx va dori kartochkalari bilan ishlashga yordam beradi.
F-Apteka orqali:
F-Apteka’dagi ma’lumotlar to‘g‘ri bo‘lsa, boshqa hisobot va qarorlar ham aniqroq bo‘ladi.
F-Kassa
F-Kassa savdo jarayonida ishlatiladi.
F-Kassa orqali:
F-Kassa’dagi ma’lumotlar cheklar soni, o‘rtacha chek, savdo va xodimlar natijasini ko‘rishga yordam beradi.
F-Summary
F-Summary xarid va yetkazib beruvchilar bilan ishlashga yordam beradi.
F-Summary orqali:
F-Summary kirim narxi, assortiment va xarid sifatiga ta’sir qiladi.
F-Analytics
F-Analytics rahbar va mudirga dorixona natijasini tahlil qilishga yordam beradi.
F-Analytics orqali:
F-Analytics qaror qabul qilish uchun boshqaruv ko‘rinishini beradi.
ArzonApteka
ArzonApteka xaridorlar uchun dorixona va dori vositalari haqida ma’lumot beradigan kanal bo‘lishi mumkin.
ArzonApteka orqali:
Agar qoldiq va narx to‘g‘ri ko‘rsatilsa, ArzonApteka xaridor oqimiga va savdoga yordam berishi mumkin.
Datfo
Datfo dorixona foydasiga marketing shartnomalari, fokus dori vositalari va ribeytlar orqali ta’sir qilishi mumkin.
Datfo orqali:
Muhim: Datfo oddiy savdo yoki xarid qarorini avtomatik qabul qilmaydi. U qo‘shimcha tijorat manfaatini ko‘rishga yordam beradi.
Rahbar bu sahifadan qanday foydalanadi?
Rahbar bu sahifadan quyidagi tartibda foydalanishi mumkin:
Qisqa xulosa
Dorixona foydasi bitta sababga bog‘liq emas. U ko‘plab jarayon va ko‘rsatkichlar natijasida shakllanadi.
Shuning uchun rahbar foydani oshirishni xohlasa, avval quyidagilarni tushunishi kerak:
Bu yondashuv dorixonani sezgi bilan emas, raqamlar va jarayonlar orqali boshqarishga yordam beradi.
Manba
Want to print your doc?
This is not the way.
This is not the way.
Try clicking the ··· in the right corner or using a keyboard shortcut (
CtrlP
) instead.