Explore

3. Narxl va marjinallik

Malik Valikhodjaev

Last edited 4 days ago by Fom Admin.

3. Narx va marjinallik

Maqsad

Bu jarayon dorixonada tovar narxlarini to‘g‘ri belgilash va foydani nazorat qilish uchun kerak.

Narx va marjinallik yaxshi boshqarilsa:

dorixona foydasi yaxshiroq nazorat qilinadi;

zarar yoki juda past foyda bilan sotilayotgan tovarlar aniqlanadi;

xaridor uchun narx raqobatbardosh bo‘ladi;

dorixona ortiqcha chegirma sababli foydasini yo‘qotmaydi;

rahbar qaysi tovar foydali, qaysi tovar muammo ekanini ko‘ra oladi;

assortiment va xarid qarorlari aniqroq qilinadi.

⁠

Bu jarayon nima?

Narx — dorixona tovarni xaridorga nechaga sotishini bildiradi.

Marjinallik — tovar sotilganda dorixona qancha foyda olishini ko‘rsatadi.

Oddiy qilib aytganda, bu jarayon quyidagi savollarga javob beradi:

tovarni nechaga sotish kerak?

kirim narxi qancha?

sotuv narxi qancha?

ustama qancha?

marja qancha?

bu tovar foyda beryaptimi yoki yo‘qmi?

raqobatchilar narxi qanday?

chegirma berilsa, foyda qoladimi?

referent narx yoki boshqa cheklovlar bormi?

⁠

Asosiy tushunchalar

Kirim narxi

Kirim narxi — dorixona tovarni yetkazib beruvchidan nechaga olganini bildiradi.

Kirim narxi noto‘g‘ri kiritilsa, marja va foyda noto‘g‘ri hisoblanadi.

⁠

Sotuv narxi

Sotuv narxi — dorixona tovarni xaridorga nechaga sotishini bildiradi.

Sotuv narxi juda past bo‘lsa, dorixona foydasini yo‘qotishi mumkin.

Sotuv narxi juda yuqori bo‘lsa, xaridor boshqa dorixonani tanlashi mumkin.

⁠

Ustama

Ustama — kirim narxiga qo‘shiladigan qo‘shimcha narx.

Masalan, dorixona tovarni 10 000 so‘mga olib, 12 000 so‘mga sotsa, ustama 2 000 so‘m bo‘ladi.

⁠

Marja

Marja — tovar sotilgandan keyin dorixonada qoladigan foyda ulushi.

Marja dorixona uchun juda muhim, chunki savdo ko‘p bo‘lsa ham, marja past bo‘lsa, real foyda kam bo‘lishi mumkin.

⁠

Kimlar ishtirok etadi?

Bu jarayonda odatda quyidagi xodimlar ishtirok etadi:

dorixona mudiri — narx va foydalilik holatini kuzatadi;

rahbar / dorixona egasi — umumiy marjinallik va foydani nazorat qiladi;

kategoriya menejeri — assortiment, narx va marjani tahlil qiladi;

ta’minotchi / xarid bo‘yicha mas’ul — kirim narxi va yetkazib beruvchi shartlarini hisobga oladi;

buxgalter — hujjatlar, kirim narxi va moliyaviy ma’lumotlarni tekshiradi;

farmatsevt / provizor — xaridor narxga qanday munosabat bildirishini ko‘radi.

Kichik dorixonalarda bu vazifalarning bir qismini mudir yoki rahbarning o‘zi bajarishi mumkin.

⁠

Jarayon qanday ishlaydi?

1. Kirim narxini tekshirish

Narx va marjinallikni boshqarish kirim narxidan boshlanadi.

Tovar kelganda quyidagilar tekshiriladi:

kirim narxi to‘g‘rimi;

yetkazib beruvchi hujjatidagi narx bilan mosmi;

avvalgi kirim narxidan farq bormi;

narx oshganmi yoki tushganmi;

chegirma yoki aksiya hisobga olinganmi;

qo‘shimcha xarajatlar bo‘lsa, ular hisobga olinganmi.

Agar kirim narxi noto‘g‘ri bo‘lsa, sotuv narxi va foyda ham noto‘g‘ri hisoblanishi mumkin.

⁠

2. Sotuv narxini belgilash

Tovar uchun sotuv narxi belgilanadi.

Bunda quyidagilar hisobga olinadi:

kirim narxi;

kerakli marja;

dorixona narx siyosati;

raqobatchilar narxi;

xaridor talabi;

tovar tez yoki sekin sotilishi;

yaroqlilik muddati;

referent narx yoki boshqa cheklovlar.

Narx belgilashda maqsad — xaridor uchun qabul qilinadigan va dorixona uchun foydali narxni topish.

⁠

3. Raqobatchilar narxini kuzatish

Dorixona atrofidagi raqobatchilar narxini kuzatish kerak.

Ayniqsa xaridor ko‘p solishtiradigan dori vositalari bo‘yicha narx muhim.

Raqobatchilar narxini kuzatishda quyidagilar ko‘riladi:

yaqin atrofdagi dorixonalardagi narxlar;

ArzonApteka’da ko‘rinadigan narxlar;

tez sotiladigan dori vositalari narxi;

xaridor ko‘p so‘raydigan marker tovarlar narxi;

aksiya va chegirmalar.

Agar dorixona narxi bozordan juda yuqori bo‘lsa, xaridor ketishi mumkin.

Agar narx juda past bo‘lsa, dorixona foydani yo‘qotishi mumkin.

⁠

4. Marjani nazorat qilish

Har bir tovar bir xil foyda bermaydi.

Shuning uchun qaysi tovarlar yaxshi marja berayotgani, qaysilari esa past foyda bilan sotilayotgani ko‘rilishi kerak.

Marjani tahlil qilishda quyidagilar muhim:

tovar bo‘yicha kirim va sotuv narxi;

sotilgan miqdor;

umumiy foyda;

marja foizi;

chegirma ta’siri;

qaytarishlar;

aksiya yoki bonuslar;

Datfo bo‘yicha ribeyt yoki qo‘shimcha tijorat foydasi.

Ba’zan tovar oddiy sotuvda past marja berishi mumkin, lekin Datfo yoki boshqa kelishuv orqali qo‘shimcha foyda keltirishi mumkin.

⁠

5. Chegirma va aksiyalarni nazorat qilish

Chegirma xaridorni jalb qilishi mumkin, lekin noto‘g‘ri berilsa, dorixona foydasini kamaytiradi.

Chegirma berishda quyidagilarni tekshirish kerak:

chegirmadan keyin foyda qoladimi;

bu tovar bo‘yicha minimal narx qancha;

chegirma kim tomonidan tasdiqlangan;

chegirma muddati qancha;

aksiya natijasi qanday o‘lchanadi;

chegirma sotuvni oshiryaptimi yoki faqat foydani kamaytiryaptimi.

Chegirma boshqarilmasa, dorixona ko‘p sotib ham kam foyda olishi mumkin.

⁠

6. Referent narx va cheklovlarni hisobga olish

Ayrim dori vositalari bo‘yicha referent narx yoki boshqa narx cheklovlari bo‘lishi mumkin.

Bunday tovarlarda narx belgilashda ehtiyot bo‘lish kerak.

Tekshiriladi:

referent narx bormi;

sotuv narxi belgilangan chegaradan oshmayaptimi;

F-Apteka yoki F-Summary’da ogohlantirish bormi;

xodimlar bu cheklovni biladimi;

xatolik bo‘lsa, jarima xavfi bormi.

Narx bilan bog‘liq rasmiy talablar o‘zgarishi mumkin. Shuning uchun mas’ul xodimlar amaldagi talablarni tekshirib borishi kerak.

⁠

7. Foydasi past yoki zarar keltiradigan tovarlarni aniqlash

Ba’zi tovarlar ko‘p joy egallaydi, lekin foyda bermaydi.

Ba’zi tovarlar esa sotiladi, lekin juda past marja bilan.

Bunday tovarlar aniqlanishi kerak:

zarar bilan sotilayotgan tovarlar;

juda past marjali tovarlar;

sekin sotiladigan tovarlar;

tez-tez chegirma bilan sotiladigan tovarlar;

qoldiqda ko‘p pul ushlab turgan tovarlar;

narxi noto‘g‘ri belgilangan tovarlar.

Bu ma’lumot assortiment va xarid qarorlariga ham ta’sir qiladi.

⁠

Qaysi FOM dasturlari yordam beradi?

F-Apteka

F-Apteka quyidagilarga yordam beradi:

kirim narxini ko‘rish;

sotuv narxini belgilash;

dori kartochkasidagi narx ma’lumotlarini yuritish;

narx o‘zgarishlarini kiritish;

qoldiq va narxni birga ko‘rish;

referent narx yoki boshqa muhim ma’lumotlarni tekshirish.

F-Summary

F-Summary quyidagilarga yordam beradi:

yetkazib beruvchilar narxlarini solishtirish;

qaysi distribyutordan olish foydaliroq ekanini ko‘rish;

kirim narxini yaxshiroq tanlash;

arzonroq variantlarni topish;

yaroqlilik muddati va narxni birga baholash.

Kirim narxi qanchalik foydali bo‘lsa, sotuvda marja olish imkoniyati shunchalik yaxshi bo‘ladi.

F-Analytics

F-Analytics narx va marjinallikni rahbarlik darajasida tahlil qilishga yordam beradi.

F-Analytics orqali quyidagilarni ko‘rish mumkin:

qaysi tovarlar ko‘proq foyda beradi;

qaysi tovarlar past marja bilan sotilyapti;

qaysi guruhlar dorixonaga ko‘proq foyda keltiryapti;

savdo hajmi va foyda o‘rtasidagi farq;

chegirmalar natijaga qanday ta’sir qilmoqda;

qaysi tovarlar bo‘yicha narxni qayta ko‘rib chiqish kerak.

ArzonApteka

ArzonApteka raqobatchilar narxini va xaridor uchun ko‘rinadigan narxni tushunishga yordam berishi mumkin.

ArzonApteka orqali:

xaridor ko‘radigan narxlar tekshiriladi;

boshqa dorixonalardagi narxlar solishtiriladi;

xaridor ko‘p qidirayotgan dori vositalari ko‘riladi;

narx bozordagi holatga qanchalik mos ekani tushuniladi.

Datfo

Datfo narx va marjinallikka bevosita yoki bilvosita ta’sir qilishi mumkin.

Datfo orqali:

qaysi dori vositalari bo‘yicha ribeyt borligi hisobga olinadi;

fokus dori vositalari bo‘yicha qo‘shimcha tijorat foydasi ko‘riladi;

kontrakt rejasi bajarilsa, umumiy foyda qanday o‘zgarishi tushuniladi;

pastroq marja bilan sotilayotgan ayrim tovarlar ribeyt orqali baribir foydali bo‘lishi mumkinligi baholanadi;

farmkompaniya bilan kelishilgan shartlar narx va assortiment qarorlarida hisobga olinadi.

Muhim: Datfo oddiy sotuv narxini avtomatik belgilamaydi. U qo‘shimcha tijorat foydasi va ribeytlarni hisobga olishga yordam beradi.

⁠

Tez-tez uchraydigan xatolar

Narx va marjinallikni boshqarishda quyidagi xatolar ko‘p uchraydi:

kirim narxi noto‘g‘ri kiritiladi;

sotuv narxi eski holatda qolib ketadi;

narx raqobatchilar bilan solishtirilmaydi;

chegirma beriladi, lekin foyda qolishi tekshirilmaydi;

past marjali tovarlar aniqlanmaydi;

zarar bilan sotilayotgan tovarlar vaqtida ko‘rilmaydi;

referent narx yoki cheklovlar hisobga olinmaydi;

farmatsevtlar narx o‘zgarishidan xabardor bo‘lmaydi;

aksiya natijasi tahlil qilinmaydi;

Datfo bo‘yicha ribeytlar umumiy foydani hisoblashda e’tiborga olinmaydi.

⁠

Jarayon yaxshi ishlayotganini qanday bilamiz?

Narx va marjinallik jarayoni yaxshi ishlayotganini quyidagi belgilar orqali ko‘rish mumkin:

kirim narxlari to‘g‘ri kiritiladi;

sotuv narxlari vaqtida yangilanadi;

dorixona zarar bilan sotayotgan tovarlarni biladi;

past marjali tovarlar nazoratda bo‘ladi;

raqobatchilar narxi muntazam kuzatiladi;

chegirmalar foydani yo‘qotmasdan beriladi;

referent narxlar hisobga olinadi;

F-Analytics orqali foyda va marja ko‘rib boriladi;

Datfo bo‘yicha qo‘shimcha tijorat foydasi hisobga olinadi;

rahbar qaysi tovarlar dorixonaga real foyda berayotganini ko‘ra oladi.

⁠

Qisqa xulosa

Narx va marjinallik dorixona foydasini boshqaradigan asosiy jarayonlardan biridir.

Tovar ko‘p sotilishi yaxshi, lekin u foyda bermasa, dorixona natijasi kuchli bo‘lmaydi.

Shuning uchun dorixonada kirim narxi, sotuv narxi, ustama, marja, chegirma, raqobatchilar narxi va Datfo kabi qo‘shimcha tijorat foydalari birga hisobga olinishi kerak.

Bu jarayon yaxshi ishlasa, dorixona xaridor uchun raqobatbardosh narx qo‘yadi va shu bilan birga foydasini nazorat qiladi.

Want to print your doc?
This is not the way.

Try clicking the ··· in the right corner or using a keyboard shortcut (

CtrlP

) instead.