icon picker
Dạy con (Tập 1)

Sách là cách tiếp cận logic, khoa học về chủ đề dạy con. Sách đưa ra nhiều câu chuyện, dẫn chứng, số liệu, khoa học… để người đọc tự suy nghĩ, chứ không khuyên bảo gì ghê gớm theo kiểu “trường phái nuôi con” kiểu Nhật, kiểu Mỹ.
Dưới đây là tóm tắt mỗi chương, những ai sắp có con sẽ quan tâm hơn, nhưng các bạn nào chỉ đơn giản là quan tâm đến những vấn đề xã hội cũng có thể thấy hay ho và đọc chọn lọc (không nhất thiết đọc tuần tự).
Người mẹ khi mang thai thì nên thư giãn và hạnh phúc sẽ tốt cho con. Phụ nữ mang thai mà căng thẳng hay trầm cảm sẽ có hóc-môn cortisol tăng cao, dễ bị sinh non, nhẹ cân. Đứa trẻ cũng sẽ mang 1 phần lượng hóc-môn này và vì vậy sẽ dễ bị kém phát triển, khó tính, dễ căng thẳng, khó dỗ dành.
Dạy con đừng phân biệt, kỳ thị người khuyết tật, đặc biệt là những người bị bệnh Down. Nỗi sợ cái gì xa lạ với chúng ta (hội chứng xenophobia) là nguyên nhân cơ bản của việc kỳ thị.
Đừng bạo hành ngôn ngữ ("làm xấu mặt dòng họ", "ở dơ như hủi", "không bằng 1 góc người ta") , chỉ làm cho trẻ thêm tự ti, khinh bỉ những khuyết tật có thật hay tưởng tượng của mình.
Quan tâm đến sức khỏe tinh thần của con trẻ. Trầm cảm không phải là biểu hiện yếu đuối. Người bị trầm cảm không thể tự thoát ra. Hãy lắng nghe, san sẻ, giúp đỡ, không đánh giá. SAD = Sad, Anxiety, Depression.
Hãy để nước mắt rơi tự nhiên, dù là trai hay gái, vì 90% số người khóc xong sẽ cảm thấy giải tỏa, tích cực hơn. Ôm con và cho phép con rơi lệ.
Bạo hành hay bất hạnh gia đình sẽ tạo ra những đứa trẻ bạo lực hay trầm cảm.
Cần cả một xã hội để chữa lành một đứa trẻ bị tổn thương ở tuổi thơ.
Dạy con là không có nghề nào nghèo hèn (chỉ có người hèn). Tôn trọng những chức danh khác nhau trong xã hội.
Sử dụng thiết bị điện tử một cách thông minh: (a) chỉ sử dụng các app có tương tác, tư duy, (b) chỉ xem và chơi các chương trình giáo dục, (c) giới hạn thời lượng tiếp xúc theo độ tuổi.
Trắc nghiệm IQ có thể tạo ra phân biệt đối xử về mặt giáo dục, giai cấp xã hội.
"Khen thưởng" cho con khi làm điều đúng, tạo giá trị (giúp việc nhà, làm bài tập, xây dựng thói quen), chứ không phải "hối lộ" con (cho kẹo ngưng khóc, nuốt cơm được quà).
Dạy con theo 4 tầng của Quản lý Tri thức [Knowledge Management], đó là:
Dữ liệu [Data] rời rạc, dễ dàng phát biểu và tìm kiếm
Thông tin [Information] được sắp xếp có thứ bậc, chủ ý để trả lời câu hỏi 5W1H
Kiến thức [Knowledge] là thông tin đã được xử lý và tổ chức cao hơn, được đưa vào ứng dụng và hành động, là sự tổng hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm, tín niệm, tri thức, trực giác của một chuyên gia
Minh triết [Wisdom] là một bước nhảy vọt về tri thức, đưa vào thêm các giá trị, bản sắc, đạo đức, mang tính độc đáo và riêng tư, tính lý tưởng và triết lý của mỗi chủ thể
Dạy con theo 6 tầng tư duy tri thức:
ghi nhớ / lĩnh hội
thông hiểu
áp dụng
phân tích / tổng hợp
đánh giá
sáng tạo
Khen trẻ con vì nỗ lực, đừng khen vì sự thông minh, chung chung. (“giỏi lắm, ba rất vui khi thấy con cố giải bài toán đó”, thay vì “con giỏi quá, không học mà vẫn điểm cao”)
Đừng “thương cho roi cho vọt”. Ôm ấm hun hít yêu thương sau khi đánh con cũng không giúp ích được gì. Đòn roi chỉ thể hiện sự bất lực của 1 người lớn (và hệ thống pháp luật).
“Đồng tính” là bẩm sinh. Cha mẹ hãy cởi mở khi con “coming-out”.
Dạy con lòng vị tha và sự trắc ẩn. Đó vốn là bản chất của con người.
Đừng nuông chiều con, đặc biệt là với những phụ huynh khá giả. Dạy con “nhịn thèm”, khoan hưởng thụ sớm. Những đứa trẻ biết làm chủ được bản thân, kiểm soát được ham muốn từ nhỏ, thì lớn lên có khả năng lý luận, tự kỷ luật, hoạch định công việc tốt hơn, kiểm soát cảm xúc tiêu cực, tình huống khó khăn tốt hơn, ít sa ngã, có sự tự tin cao hơn.
Đừng chỉ nuôi con để trở thành “thủ khoa”. Nuôi tâm sinh thiên tài. Nuôi trí sinh nhân tài. Nuôi thân sinh nô tài.
Khả năng “Vượt qua nghịch cảnh” là một sự kiện phổ quát, chứ không phải là tài năng thiên phú của một số trẻ em may mắn hay đặc biệt. Cái đứa trẻ cần là 1 tình yêu thương hoặc 1 niềm hy vọng.
Bạo lực học đường trước hết xuất phát từ gia đình (không chăm lo dạy dỗ), nhà trường (không giám sát xử lý), sau mới đến bạn bè (chơi với bạn xấu), vấn đề nội tại của cá nhân (căng thẳng, áp lực, bị đối đãi không tốt). Dạy con không phục tùng, yếu đuối, bạc nhược, để tránh là nạn nhân.
Sống đơn giản, chân thật, yêu thương, bớt nghi kỵ. Ngay cả khi cảm thấy thật khó khăn trong xã hội ngày nay.
Sự vô cảm tăng cao do luật pháp không phân minh, xã hội không nhất quán, người ta thấy không cần phải nỗ lực để làm điều đúng nữa. Chỉ một số ít người không bị nhiễm sự “bất lực” là do biết diễn dịch các giá trị cao hơn.
Con nít học cái hay thì chưa biết, chứ học cái dở như thành kiến thì khá nhanh. Trẻ con từ 3-4 tuổi đã có thể có mức độ thành kiến với mức độ ngang người lớn (phân biệt chủng tộc, nam nữ…) nếu bị nhồi sọ từ nhỏ.
Cảm giác xấu hổ có thể đem lại sự tê liệt, trốn tránh, sự tức giận, thẩm thấu toàn bộ ý thức, tiêu diệt khả năng tự chủ, dẫn đến việc bạo hành sỉ nhục người khác. Khi phụ huynh đề ra những tiêu chuẩn về năng lực hay đạo đức quá cao cho trẻ, vượt qua khả năng hay sự trưởng thành, so sánh với người khác, sẽ khiến cảm giác xấu hổ xâm lấn.
Đừng dạy con theo hướng cực đoan, lúc thì thương quá, lúc thì bỏ lơ, lúc thì ép học, lúc thì đắm chìm trong game… Học cho ra học mà chơi cho ra chơi, đừng nghiên về một bên nào đó quá. Dạy trẻ chú tâm trọn vẹn vào thực tại, là trách nhiệm với gia đình, là nhiệm vụ với bài học, là thư giãn với trò chơi.
Nếu cuộc sống áp lực quá, hãy quay trở về với nơi yên bình là gia đình, cha mẹ. Hoặc là trú ngụ trong tôn giáo, bên cạnh một người bạn đầy cảm thông, quan tâm vô điều kiện, hay chỉ đơn giản là tổn tại giữa “mẹ thiên nhiên”.
“Luật nhân quả” không đồng nghĩa với kiểu tư duy “nghiệp báo” hay “đổ lỗi cho nạn nhân” (chắc tại sống sao nên giờ mới bị như vậy).
Mỗi đứa trẻ sẽ có một câu chuyện của đời mình, một tự truyện có ý nghĩa về sự có mặt của nó trong cuộc đời. Trong vai trò của phụ huynh, hãy biết rõ những giá trị, ý nghĩa, tín niệm của bản thân để kể cho trẻ nghe một câu chuyện mạch lạc về quá khứ của mình, hay một câu chuyện có ý nghĩa về thế giới (để truyền cảm hứng cho trẻ sống tốt hơn, cân bằng cảm xúc, quán chiếu ý nghĩa cuộc đời mình)
Có 4 yếu tố trong việc dạy con: hỗ trợ, truyền đạt, kỷ luật, kỳ vọng. Tùy vào việc gia giảm các yếu tố này trong phương pháp mà có 4 phong cách:
độc đoán
nuông chiều
phó mặc
từ nghiêm (recommended): vừa uy nghiêm thiết lập những kỳ vọng và lề lối, nhưng cũng đồng thời từ bi hỗ trợ con cái cả về mặt vật chất lẫn tinh thần
Want to print your doc?
This is not the way.
Try clicking the ⋯ next to your doc name or using a keyboard shortcut (
CtrlP
) instead.